تبليغاتX
مهندسی محیط زیست
بانک اخبار، مقالات و نرم افزارهای مهندسی محیط زیست و بهداشت محیط
جام جم آنلاين: سالانه در دنيا حدود 6 ميليون تن نفت وارد محيط زيست مي‌شود. اين آمار حقيقتي است كه هرچند با كمي دقت، ابعاد فاجعه‌آميز آن مشخص مي‌شود اما نشت و گسترش آلودگي‌هاي نفتي در بخش‌هاي مختلف صنعت نفت اعم از مناطق توليد نفت، پالايشگاه‌ها و خطوط حمل و نقل در اثر ناكارآمدي فرآيندها و بروز سوانح امري اجتناب‌ناپذير است، بخصوص آن‌كه اين آلاينده‌ها علاوه بر به خطر انداختن سلامت انسان‌ها، لطمات زيادي نيز براي محيط زيست به همراه دارند.

در كشور ما هم با توجه به وسعت فعاليت‌هاي نفتي نياز به روش‌هاي پاكسازي كارا، اقتصادي و سازگار با محيط زيست براي رفع آلودگي از خاك‌هاي آغشته به نفت احساس مي‌شود. اين در حالي است كه به رغم تجربه جهاني در اين زمينه و ثبت شركت‌هاي متعدد كه عمليات پاكسازي خاك‌هاي آلوده به تركيبات نفتي را به صورت خدمات ارائه مي‌كنند، تجربه اجراي پروژه ميداني پاكسازي زيستي خاك در كشور ما تاكنون وجود نداشته است. در چنين شرايطي محققان مركز بيوتكنولوژي پژوهشگاه صنعت نفت با استفاده از روش‌هاي زيستي موفق به پاكسازي خاك‌هاي آلوده به تركيبات نفتي شدند. پاكسازي زيستي در واقع يكي از روش‌هاي اصلي پاكسازي محيطي است كه در آن از موجودات زنده بويژه باكتري‌ها، قارچ‌ها و گياهان به منظور تجزيه آلاينده‌هاي محيطي و تبديل آنها به تركيبات غيرسمي استفاده مي‌شود.طبق تعريف، پاكسازي زيستي استفاده از موجودات زنده بويژه باكتري‌ها، قارچ‌ها و گياهان، به منظور تجزيه آلاينده‌هاي محيطي و تبديل آنها به تركيبات غيرسمي است. پاكسازي زيستي در واقع يكي از روش‌هاي متداول پاكسازي محيطي است كه سال‌ها در دنيا به صورت ميداني به كار گرفته مي‌شود. روش‌هاي زيستي ضمن سازگاري با محيط زيست، از نظر اقتصادي نيز برتري محسوسي نسبت به ديگر روش‌هاي پاكسازي (فيزيكي و شيميايي) دارند.


البته كارايي و سرعت فرآيند تجزيه هيدروكربن‌ها به نوع تركيبات آلاينده، طبيعت خاك آلوده شده با تركيبات نفتي، شرايط محيطي و ويژگي‌هاي جمعيت ميكروبي بستگي دارد. در واقع در اين روش  ميكروارگانيسم‌ها تركيبات هيدروكربني را به دي‌اكسيدكربن، بيومس و يا محصولات ديگر تبديل مي‌كنند.
البته كارايي و سرعت فرآيند تجزيه هيدروكربن‌ها به نوع تركيبات آلاينده، طبيعت ماده‌ آلوده شده با تركيبات نفتي، شرايط محيطي و ويژگي‌هاي جمعيت ميكروبي بستگي دارد.
اكثر تركيبات هيدروكربني براحتي توسط ميكروارگانيسم‌ها مصرف و به دي‌اكسيدكربن، توده زيستي (بيومس) و يا محصولات ديگري تبديل مي‌شوند. در اين ميان برخلاف بسياري از روش‌هاي متداول كه مشكل آلودگي را صرفا به گونه‌اي ديگر تبديل و يا آلاينده را به بستر ديگري منتقل مي‌كنند، پالايش زيستي با صرف كمترين هزينه، توانايي حذف دائم آلاينده‌ها با تبديل آنها به مواد بي‌خطر را دارد.
ضرورت استفاده از چنين موجوداتي باعث شده تا به گفته دكتر سيدمحمدمهدي دستغيب، پژوهشگاه صنعت نفت به منظور كسب و توسعه دانش فني، ضمن برقراري ارتباط سازنده با شركت‌هاي بين‌المللي صاحب تكنولوژي، فعاليت‌هاي آزمايشگاهي متمركزي روي تكنولوژي پاكسازي زيستي خاك‌هاي آلوده انجام دهد.

راه‌اندازي كلكسيون ميكروبي

طرح  پاكسازي خاك‌هاي آلوده به تركيبات نفتي هم‌اكنون در پژوهشگاه صنعت نفت در مقياس پايلوت در حال اجراست و به نظر مي‌رسد با اجراي موفق پايلوت اين طرح، زيرساخت‌هاي لازم براي پياده‌سازي فرآيند در مقياس ميداني در آينده نزديك نيز فراهم شود.
دستغيب درباره مراحل شكل‌گيري اين طرح مي‌گويد: اين پروژه بر اساس نتايج يك پروژه امكان‌سنجي تحت عنوان اولويت‌يابي بيوتكنولوژي در صنايع نفت و گاز  و پتروشيمي و با پشتوانه مطالعاتي قوي تعريف شد كه در اين راه هدف‌گذاري صحيح منطبق بر نيازها و توانمندي‌ها و داشتن برنامه‌ريزي راهبردي، مطمئنا مي‌تواند ضامن مناسبي براي به ثمر رسيدن تلاش پژوهشگران باشد. ضمن آنكه بر اساس مطالعات راهبردي، انتقال و بومي‌سازي دانش فني از طريق برقراري ارتباط سازنده با شركت‌هاي صاحب تكنولوژي به عنوان بهترين راه كسب تكنولوژي انتخاب شده است كه عملا سبب كاهش هزينه‌ها و تسريع در اجراي طرح شده است.
يكي ديگر از ويژگي‌هاي اين طرح تشكيل تيمي از انواع تخصص‌هاي مورد نياز مانند ميكروبيولوژي، بيوتكنولوژي، مهندسي محيط زيست، مهندسي شيمي  و ارزيابي آلودگي محيط بود.
طرح پاكسازي زيستي خاك‌هاي آلوده به تركيبات نفتي حدودا از يك سال پيش در مركز تحقيقات بيوتكنولوژي پژوهشگاه صنعت نفت آغاز شد. در بررسي‌هاي آزمايشگاهي، نتايج اميدواركننده‌اي به دست آمد كه با نمونه‌هاي تجاري قابل قياس بود. در حال حاضر فعاليت‌ها روي افزايش مقياس فرآيند و ارزيابي در سطح پايلوت و نيز بهينه‌سازي فرمولاسيون ميكروبي و بهبود شرايط فرآيندي متمركز است و به نظر مي‌رسد در آينده نزديك شاهد پياده‌سازي نتايج حاصل در مقياس واقعي و اجرايي شدن فرآيند در شرايط ميداني باشيم. 

به گفته دستغيب، به طور كلي يك طرح پاكسازي ميداني از 4 مرحله اصلي تشكيل مي‌شود:

1.ارزيابي آلودگي از حيث نوع تركيبات، غلظت و دامنه گسترش آنها، شرايط فيزيكي و شيميايي خاك و شرايط زمين‌شناختي و آب وهوايي منطقه آلوده شده

2.امكان‌سنجي پاكسازي خاك توسط باكتري‌هاي بومي و يا فرمولاسيون باكتري‌هاي غيربومي

3.اجراي پايلوت و طراحي عمليات ميداني بر اساس نتايج به دست آمده

4.اجراي فرآيند پاكسازي از طريق فعال‌سازي باكتري‌هاي بومي يا افزودن باكتري‌هاي فعال

پاكسازي زيستي يكي از روش‌هاي متداول پاكسازي محيطي است كه سال‌ها در دنيا به صورت ميداني به كار گرفته مي‌شود

دستغيب در ادامه درباره مراحل  اجرايي اين طرح مي‌گويد: در فرآيند ميداني باكتري مورد نياز در شرايط بهينه‌شده تكثير و همراه با مواد مغذي به شكل فرمولاسيون مشخص به خاك افزوده مي‌شود. طي فرآيند تامين رطوبت و اختلاط و هوادهي سيستم با روش مناسب صورت مي‌پذيرد و با نمونه‌گيري و آناليز منظم روند حذف آلاينده‌ها كنترل و در صورت لزوم با اصلاح شرايط عملياتي، تسريع مي‌شود. در بسياري از فرآيندها براي تكميل پاكسازي ميكروبي، از گياه‌پالايي يا كاشت گياه سازگار با منطقه استفاده مي‌شود. 
مجري اين طرح همچنين به راه‌اندازي كلكسيون ميكروبي در مركز تحقيقات بيوتكنولوژي پژوهشگاه نفت اشاره مي‌كند و مي‌افزايد: يكي از اهداف اصلي اجراي اين پژوهش شناسايي، حفاظت و به كار بستن پتانسيل ميكروارگانيسم‌هاي بومي موجود در خاك‌هاي كشور است كه مسلما در مقايسه با نمونه‌هاي تجاري، سازگاري بهتري با شرايط اقليمي كشور ما خواهند داشت. از اين رو به منظور حفاظت از اين ذخاير ژنتيكي، كلكسيون ميكروبي مجهزي در مركز بيوتكنولوژي شكل گرفته است كه قادر است با روش‌هاي جديد و كاملا مطمئن باكتري‌هاي جداسازي شده را شناسايي و براي مدت طولاني نگهداري كند.

پايش ميكروبي آب‌هاي صنعتي و مهارخوردگي ميكروبي، پژوهش در زمينه ازدياد برداشت ميكروبي از طريق پاكسازي ديواره‌هاي چاه، بررسي ارتقاي كيفيت نفت و فرآورده‌هاي نفتي از طريق روش‌هاي ميكروبي ‌ آنزيمي، تلاش براي استفاده از دامولسيفايرهاي زيستي براي جداسازي آب و نفت و ارزيابي اثرات زيست‌محيطي فعاليت‌هاي صنعت نفت از طريق پايش تنوع زيستي با استفاده از روش نوين DNA Barcoding  را از ديگر اقدامات مركز تحقيقات بيوتكنولوژي پژوهشگاه نفت ذكر كرد.

راهي براي نجات محيط زيست

در حال حاضر در كشور نياز به روش‌هاي پاكسازي كارا و اقتصادي و سازگار با محيط زيست به منظور رفع آلودگي از خاك‌هاي آغشته به نفت، بشدت احساس مي‌شود. علي‌رغم وجود تجربه‌ جهاني زياد در اين زمينه و ثبت شركت‌هاي متعدد كه عمليات پاكسازي خاك‌هاي آلوده به تركيبات نفتي را به صورت خدمات ارائه مي‌كنند، تجربه انجام پروژه‌ ميداني پاكسازي زيستي خاك در كشور ما وجود ندارد. مسلما كسب و بومي‌سازي اين فناوري، صرفه‌جويي اقتصادي قابل ملاحظه‌اي را در اجراي پروژه‌هاي پاكسازي ميداني به همراه خواهد داشت و گامي سازنده در ارتقاي محيط زيست كشور خواهد بود.
پروژه پاكسازي خاك‌هاي آلوده به تركيبات نفتي با حمايت پژوهشگاه صنعت نفت و پالايشگاه تهران  در حال اجراست و به گفته دستغيب، با توجه به شرايط اقليمي مشابه كشورهاي منطقه و وجود آلودگي‌هاي گسترده نفتي، امكان ورود به بازارهاي كشورهاي نفت‌خيز حوزه خليج فارس و آسياي ميانه  نيز وجود دارد كه مي‌تواند مقادير قابل توجهي ارزآوري و سود اقتصادي براي كشور به همراه داشته باشد.
دستغيب در پايان و با اشاره به تدوين مقالاتي از نتايج آزمايشگاهي اين طرح درباره آينده آن مي‌گويد: بسيار اميدواريم كه در آينده نزديك اين فناوري در كشور به صورت ميداني انجام شود كه در اين صورت گامي موثر در جهت توسعه پايدار و گسترش صنعت سبز در ميهن عزيزمان و همچنين زمينه‌ساز صدور خدمات فني و مهندسي به خارج از كشور خواهد بود.

+ نوشته شده در  26 Jan 2009ساعت 23:31  توسط حسن بیگی  | 

دكتر فتح اللهي ــ معاون پژوهشي دانشگاه تربيت مدرس ــ در تشريح جزئيات ارتقاي رتبه علمي ايران در ISI به ايسنا گفت: از 17 هزار و 88 مستند علمي نمايه شده ايران در موسسه اطلاعات علمي در سال 2008، 11 هزار و 155 مستند، مقالات علمي هستند كه از اين لحاظ كشور ما در جايگاه بيست و سوم دنيا قرار دارد.

رشد 47 درصدي مقالات ISI ايران 

وي خاطرنشان كرد: محققان ايراني طي سال‌هاي 2006 و 2007 به ترتيب، پنج هزار و 843 مقاله و هفت هزار و 584 مقاله ارائه كرده‌ بودند.

فتح‌اللهي تصريح كرد: كشور تركيه با 19 هزار و 310 مقاله علمي همچنان در جايگاه اول منطقه و در رتبه هفدهم دنيا از لحاظ تعداد مقالات قرار دارد. البته نرخ رشد مقالات علمي آن كشور در فاصله سال‌هاي 2007تا 2008 حدود
23.8 درصد و نرخ رشد مقالات علمي ايران در اين سال حدود 47 درصد بوده كه نسبت به نرخ رشد 29.7 درصدي توليد مقالات علمي كشور طي سالهاي 2006 تا 2007 افزايش داشته است البته نرخ رشد مقالات تركيه نيز نسبت به بازه 2006 تا 2007 كه تنها حدود 6.8درصد بوده، افزايش قابل توجهي داشته است.

وي درباره ساير رقباي منطقه‌ اي ايران گفت: در سال 2008، كشورهاي مصر با سه هزار و 969 مقاله و نرخ رشد 21 درصد، پاكستان با سه هزار و 165 مقاله و نرخ رشد چشمگير 70 درصد، مالزي با دو هزار و 805 مقاله و نرخ رشد 42 درصد و عربستان با هزار و 785 مقاله و نرخ رشد 33.5 درصد كه در مقايسه با نرخ رشد عمدتا يك رقمي سال گذشته آنها بسيار هشدار دهنده است، پس از ايران به ترتيب در رتبه‌هاي سوم تا ششم توليد علم منطقه قرار دارند.

دكتر فتح اللهي با بيان اين كه نرخ رشد بالاي اين كشورها عليرغم فاصله زياد آنها با آمار 11 هزار و 155 مقاله‌اي ايران بايد مورد توجه قرار گيرد، تصريح كرد: نرخ رشد مقالات ساير كشورهاي منطقه مثل اردن، لبنان، فيليپين و عراق هم به نحو محسوسي افزايش يافته و در بين 11 كشور منطقه تنها كويت است كه با رشد منفي در آمار مقالات ISI مواجه بوده است.

آمريكا، انگلستان و آلمان در صدر توليدكنندگان علم 

معاون پژوهشي دانشگاه تربيت مدرس درباره رتبه علمي ساير كشورهاي جهان گفت: از لحاظ كل توليدات علمي نمايه شده در ISI كشورهاي آمريكا، انگلستان، آلمان، چين و ژاپن هر يك با بيش از 100 هزار مستند علمي به ترتيب در رتبه‌هاي اول تا پنجم دنيا قرار دارند و پس از آن كشورهاي فرانسه، كانادا، ايتاليا، اسپانيا و كره جنوبي به ترتيب با حدود 88 هزار، 79 هزار، 74 هزار، 58 هزار و 51 هزار مقاله در رتبه‌هاي ششم تا دهم توليد علم دنيا قرار دارند. هند با بيش از 48 هزار مستند، برزيل، تايوان و تركيه (با 26 هزار و 888 مستند) به ترتيب در رتبه‌هاي دوازدهم، چهاردهم، شانزدهم و هجدهم اين فهرست قبل از ايران قرار دارند و كشورهايي مثل اتريش با 16 هزار و 631 مستند علمي، دانمارك با 15 هزار و 184 مستند، فنلاند با حدود 12 هزار و 600 مستند، نروژ با حدود 11 هزار و 700 مستند و ايرلند با 11 هزار و 624 مقاله پس از ايران كه در رتبه بيست و چهارم دنياست به ترتيب در رتبه‌هاي 25، 28، 29، 33 و 34 جهان قرار دارند.

معاون پژوهشي دانشگاه تربيت مدرس اضافه كرد: از لحاظ تعداد مقالات، كشورهاي آمريكا و چين با بيش از 100 هزار مقاله و آلمان با حدود 74 هزار مقاله، ژاپن با حدود 68 هزار مقاله و انگلستان با بيش از 66 هزار مقاله در رتبه‌هاي اول تا پنجم توليد علم دنيا قرار دارند. رتبه ساير كشورها نيز كم و بيش مشابه فهرست كشورهاي برتر بر اساس تعداد كل توليدات علمي است.

منبع: جام جم آنلاین

+ نوشته شده در  26 Jan 2009ساعت 23:29  توسط حسن بیگی  |