بیسفنول آ (۱)
آنها معتقدند اين سازمان از مطالعاتي كه نشاندهنده خطرات اين مواد براي سلامت انسان بوده، چشم پوشي كردهاست. صحبتها درباره آزمايشهايي است كه درمورد بيسفنول آ صورت گرفته. اين ماده شيميايي معمولا در ساختن مواد پلاستيكي سخت مانند شيشهشير كودكان و بطريهاي آب بكار ميرود.
علاوه بر اين، اين ماده در خط توليد قوطيهاي فلزي كنسرو هم كاربرد دارد. تعداد زيادي از گروههاي مدافع اين نظر و تعدادي از اعضاي مجلس آمريكا هم خواستار ممنوعيت استفاده از بيسفنول آ شدهاند.
در پيش نويس گزارش اخيري كه متخصصان سازمان غذا و داروي آمريكا تهيه كردهاند، تاكيد شده مقاديري از بيسفنول آ كه بهطور معمول در ظروف غذا و نوشابه بكار ميرود، خطري براي سلامت انسان ايجاد نميكند. همين مسئله جنجالبرانگيز شده و متخصصان را نسبت به بيطرف بودن سازمان غذا و داروي ايالات متحده- كه در نوع خودش معتبرترين سازمان بينالمللي محسوب ميشود- بدگمان كرده است.پس از اينكه انجمن غذا و داروي آمريكا استفاده از ظروف پلاستيكي را بلامانع دانسته و بيسفنول آ
را بيخطر اعلام كرد، منتقدان اين انجمن را متهم كردند كه نسبت به شواهد محكمي كه اثرات زيانبار اين ماده بر حيوانات را نشان ميداد، بيتوجهي كردهاست. سم شناسان مؤسسه سلامت ملي كه يك مؤسسه دولتي است دوباره اعلام كردند كه هنوز بعضي نگرانيها درباره بيسفنول آ و اثرش بر تكامل پروستات و مغز جنين و همچنين ايجاد تغييرات رفتاري در كودك وجود دارد.
بيسفنول آ براي تهيه پلاستيك پلي كربنات مصرف ميشود. همان ماده نشكن و شفافي كه در ساختن شيشه شير و بطري آب ورزشكاران و بسياري از وسايل حفاظتي ورزشي و پزشكي به كار ميرود. در ضمن اين ماده در ساخت رزينهاي با دوام اپوكسي، در پوشش قوطيهاي غذا، نوشابه و كنسرو و مواد پركننده دندان هم كاربرد دارد. بيسفنول آ با شسته شدن و استفاده مكرر پلاستيك به مايع درون آن نشت ميكند. اين ماده در جذب هورمون استروژن- كه كليد رشد در جواني است- تداخل ايجاد ميكند.
به همين علت مؤسسه ملي سلامت آمريكا اولين سازمان دولتي اين كشور است كه نگرانيها درباره بيسفنول آ را تاييد كرده است. اين امر سازمان غذا و دارو را برآن داشت تا در پيش نويس گزارش جديد خود به اهميت وجود حد مجاز اين ماده در محصولات مورد مصرف كودكان و بزرگسالان اشاره كند. اگر چه انجمن امنيت غذايي اتحاديه اروپا و گروه اقتصادي شيمي آمريكا معتقدند هنوز ميزان بيسفنول آ موجود در محصولات پلاستيكي تا حد مجاز فاصله بسيار دارد، اما برخي كشورها تصميم به ممنوع كردن مصرف آن گرفتهاند مانند دولت كانادا و همچنين برخي ايالتهاي آمريكا كه نسبت به مصرف اين مواد در محصولات مربوط به كودكان هشدار دادهاند.
نگرانيها اوج ميگيرد!
نگراني راجع به بطريهاي پلاستيكي باعث شد در ماه دسامبر گذشته اين بطريها از ويترين بسياري از مغازههاي كانادا جمع آوري شود. عدهاي از دانشمندان معتقدند اين بطريها كه در آن از پليكربناتها استفاده شده، ممكن است بتواند باعث اختلال در سيستم هورموني بدن شود. اما اختلاف بر سر اين است كه چگونه ممكن است مقادير بسيار كم اين ماده در غذا و نوشيدنيهايي كه در اين ظروف نگهداري ميشوند، راه يافته و موجب ضرر شوند.
با وجود تمام اين شبهات سازمان غذا و داروي آمريكا بالاخره نظر خود را در اين باره به نفع استفاده از مواد پلاستيكي اعلام كرد. هنري كريگ افسر ارشد عامل در انجمن توليدكنندگان خواربار در دادرسي گواهياي ارائه كرده كه نشان ميدهد سازمان غذا و داروي آمريكا بهطور كامل و دقيقي تمام اطلاعات موجود درباره سم شناسي اين ماده را بررسي كرده است. او معتقد است اين شيوه يك روش تحليلي بدون عيب و جامع بوده است.
علاوه بر اين استيون هنتگس - دانشمندي از انجمن پلاستيك آمريكا - هم بررسي مقدماتي سازمان غذا و دارو را يك بررسي كاملا مناسب خوانده و ميگويد: «صنعت از تحقيقات بيشتري راجع به اين ماده و اثرات آن بر سلامت انسان حمايت ميكند.» با اين حال بسياري از دانشمندان به آژانس هشدار دادهاند نبايد بر تحقيقاتي كه نشان داده بيسفنول آ حتي در مقادير كمتر از حد مجاز هم به حيوانات آسيب ميرساند؛ سرپوش بگذارند. ديان ذاكرمن سرپرست مركز ملي تحقيقات امور زنان و خانواده در اين باره ميگويد: «از آنجا كه هنوز بيخطر بودن ظروف غذا اثبات نشده، سازمان غذا و داروي آمريكا نبايد به ما اطمينان بدهد كه اين مواد بيخطرند. بهنظر ميرسد تعجيلي براي قضاوت در اين باره وجود دارد.»
اين قضاوت معقول است؟
اتهامات وارد شده به سازمان غذا و داروي آمريكا به 5 بررسي تحقيقاتي اشاره ميكند كه قرار گرفتن در معرض بيسفنول آ (BPA) را با تغييراتي در مغز و رشد پروستات در جوندگان مربوط ميداند. اين اثرات در سطوحي از ماده ديده شده كه بسيار كمتر از سطح مجاز است. اين ماده سالهاي زيادي مورد بررسي قرار گرفته اما محققان به اين دليل در اين باره كشمكش دارند كه اين بررسيها همه در حيوانات انجام شده. البته محققان معترض به شواهدي استناد ميكنند كه نشان ميدهد ميزان اين ماده در بدن آمريكاييها بيش از مقداري است كه توانسته به حيوانات آزمايشگاهي آسيب برساند. در ضمن يك بررسي تازه كه در انسان صورت گرفته ارتباط سطوحي از اين ماده را با خطر ديابت و بيماريهاي قلب و عروق در بزر گسالان مربوط دانسته است. جان پترسون مايرز – سرپرست محققان گروه علوم حفاظت محيط زيست- معتقد است با وجود چنين اطلاعاتي، سازمان غذا و داروي آمريكا نميتواند نتيجه بگيرد كه بيسفنول آ كاملا بيخطر است.
بعضي از محققان، اين سازمان را متهم به كوتاهي در اين باره كردند و معتقدند مجاز شمردن اين ماده يعني استفاده بيشتر شيرخواران از بطريهاي پلاستيكي شير! فردريك ووم سال متخصص سم شناسي از دانشگاه ميسوري كلمبيا هم معتقد است: هنوز توانايي شيرخواران براي متابوليزه كردن بيسفنول آ خوب مورد مطالعه قرار نگرفته است. بنابر اين تمام حرفهايي كه در اين باره گفته ميشود براساس حدسيات است. اگر چه به استناد مطالعات متعددي كه در آمريكا، اروپا و ژاپن انجام شده، بيسفنول آ (BPA) در بطريهاي پليكربنات به قدري كم است كه ضرر آن براي سلامت انسان و محيط زيست بسيار ناچيز بهنظر ميرسد. اما نكته در اين است كه بعضي از مطالعات روي حيوانات، نشان داده كه مقادير بسيار كم هم ممكن است بتواند در ايجاد بيماريهاي مزمني مانند سرطان سينه و پروستات، چاقي و بيش فعالي كودكان، بلوغ زود رس، سقط خودبهخود و ساير مشكلات باروري نقش داشته باشد.
تصميم نهايي چيست؟
پس از مطرح شدن اتهامات، مقامات رسمي سازمان غذا و داروي آمريكا اعلام كردند براي بررسي اثرات اين مواد شيميايي، بحث و بررسيهاي تازهاي را با انجمنهاي علمي از جمله ( CDC) شروع كردهاند. لورا تارانتينو – مدير اداره سلامت افزودنيهاي غذايي اين سازمان - با اعلام اين حقيقت كه تحقيقات در اين باره تازه شروع شده است ميگويد: «ما به هيچ كس توصيه نكردهايم كه عادات خود را تغيير داده و از اين محصولات پلاستيكي استفاده كنند.»
برخي متخصصان پيشنهاد ميكنند براي كاهش خطرات اين ماده بهتر است از جوشاندن بطريهاي شير كودكان، براي ضدعفوني كردن، خودداري شود چرا كه حرارت باعث آزاد شدن بيشتر (BPA) خواهد شد. در سال 2003 تحقيقي در مجله دورنماي سلامت محيط به چاپ رسيد كه نشان ميداد شستوشوي مكرر و سابيدن اين بطريها باعث آزاد شدن مقادير بيشتري از بيسفنول آ ميشود؛ يعني هرچه ظرف پلاستيكي كهنهتر باشد، بيسفنول آ سريعتر از آن آزاد ميشود. روش ديگر براي حفظ سلامت استفاده از بطريهايي است كه در آن ( BPA) به كار نرفته باشد. اين بطريها به بطريهاي بدون پلي كربنات معروف هستند. البته بسياري از كارخانجات هم بهدنبال اين اختلافات به ناچار تصميم گرفتهاند كه ديگر از اين ماده در ساختن محصولات خود استفاده نكنند.
5 نكته براي استفاده «سالمتر» از بطريهاي پلاستيكي
هنگامي كه نياز به ظروف قابل حمل داريد، بهخصوص براي حمل نوشابههاي اسيدي و داغ، بهتر است به جاي ظروف پلاستيكي از ظروف استيل، سراميكي يا شيشهاي استفاده كنيد.
اگر از ظرفهاي پلاستيكي استفاده ميكنيد، آنها را از معرض گرما دور نگهداريد و تنها آب سرد را در آن ذخيره كنيد.
وقتي ميخواهيد از اين ظروف استفاده كنيد، ابتدا آنها را خودتان با مايع ظرفشويي ملايم بشوييد و خوب و كامل آبكشي كنيد؛ يعني از ماشين ظرفشويي و سفيد كنندهها براي پاك كردن آن استفاده نكنيد. سپس بگذاريد ظرف در دماي اتاق خشك شود.
بهمدت طولاني آنها را در معرض نور خورشيد قرار ندهيد.
بهتر است هر 6 ماه يك بار ظروف را تعويض كرده و هر گاه ظروف پلاستيكي غذا رنگ گرفته و يا خراشيده شد، آنها را دور بيندازيد.
منبع: روزنامه همشهری
