بر اساس تحقيقات انجام شده از سوي دفتر بررسي آلودگي آب و خاك سازمان حفاظت محيط زيست، كرايزوتايل در غلظت‌هاي بسيار پايين در هوا، آب، خاك و يخ وجود دارد؛ ولي استفاده از آن در توليدات و فعاليت‌هاي مختلف موجب افزايش غلظت اين ماده و افزايش انتشار آن در محيط زيست مي‌گردد.

علاوه بر مصرف كرايزوتايل در انواع محصولات عمده مصرف كرايزوتايل كه حدود 85 درصد از استفاده آن را تشكيل مي‌دهد متعلق به صنعت سيمان است. كرايزوتايل طي انجام فرآيند توليد و كاربرد محصولات حاوي آن بخصوص انجام فرآيند با دست و بدون استفاده از ماشين آلات بيشترين انتشار را پيدا مي‌كند.

بسياري از كشورها بدون توجه به آثار زيانبار اين ماده بر سلامت انسان و محيط زيست مبادرت به كاربرد بي‌رويه آن كرده‌اند. هم اكنون در كشورهايي نظير استراليا، شيلي و نيز كشورهاي عضو اتحاديه اروپا كاربرد اين ماده در صنعت ممنوع شده است و روش‌ها، دستورالعمل‌ها و استانداردهايي براي استفاده از محصولات موجود حاوي كرايزوتايل و نيز ساير آزبست‌ها و مديريت زيست‌محيطي پسماند آنها وجود دارد.

گزارش‌هاي سازمان‌هاي بين‌المللي‌

بر اساس گزارش‌هاي سالانه سازمان بين‌المللي كار، سالانه 2‌‌ميليون كارگر در نتيجه مخاطرات شغلي جان خود را  از دست مي‌دهند كه از اين ميان يكي از عوامل اصلي آلودگي آنها به كرايزوتايل و در نتيجه ابتلاي آنها به سرطان است.

تحقيقات دفتر بررسي آلودگي آب و خاك سازمان حفاظت محيط زيست نشان مي‌دهد، خطرات ناشي از كاربرد اين آزبست براي انسان كه بيشترين آمار آن در كارگران در معرض اين ماده است، عبارتند از: سيندرم‌هاي پاتوژنيك و بيماري‌هاي ريوي ازجمله سرطان ريه و مزوتليوم. آمار نشان مي‌دهد سرطان ريه براي كارگران معادن آزبست10 تا 30  برابر بيشتر از ديگر كارگران معادن است.

سازمان جهاني بهداشت همواره در نشست‌ها و گزارش‌هاي خود در اين خصوص بر مخاطرات كاربرد اين مواد بر سلامت جوامع بشري تاكيد مي‌كند كه علي‌رغم ادعاي كشورهاي توليدكننده كرايزوتايل مبني بر مستثني بودن اين نوع آزبست از نظر خطرزايي نسبت به ساير انواع آن، اين سازمان در گزارش‌هاي خود ايجاد كليه بيماري‌هاي ناشي انواع آزبست، توسط كرايزوتال را تاييد مي‌‌كند.

آثار سوء بهداشتي و زيست‌محيطي آزبست سفيد

بر اساس تحقيقات انجام شده از سوي دفتر بررسي آلودگي آب و خاك سازمان حفاظت محيط زيست، از جمله بيماري‌هايي كه از تماس آزبست ايجاد مي‌شود، مي‌توان بيماري آزبستوز، سرطان ريه و مزوتلبوما را نام برد.

مطالعات اپيدوميولوژيك بخصوص نزد افرادي كه با اين مواد سر و كار دارند ثابت كرده است تمام انواع الياف آزبست قادرند سرطان ناي و نيز تومورهاي بدخيم را در پرده جنب و ريه ايجاد كنند. همچنين امكان بروز سرطان دستگاه گوارش و سرطان حنجره نيز در اثر تماس با اين مواد بسيار محتمل بوده و كشيدن سيگار باعث افزايش مرگ و مير ناشي از سرطان ريه در افرادي كه در معرض اين مواد هستند، مي‌شود.

علاوه بر آلودگي‌هاي ريوي، آزبست با ورود به آب‌هاي سطحي و زيرزميني براحتي وارد بدن انسان مي‌شود. فيبرهاي معلق مواد آلي را جذب مي‌كنند و در نهايت اين مواد كل سطح فيبر را مي‌پوشانند. كرايزوتايل يا آزبست سفيد در آب‌هاي قليايي تثبيت مي‌شود ولي در شرايط اسيدي منيزيم از ساختار فيبري آن جدا شده و اين درحالي است كه آب بسياري از رودخانه‌ها حالت اسيدي دارند.

بررسي‌ها نشان مي‌دهد در خاك‌هاي اسيدي منيزيم براحتي از ساختار كرايزوتايل جدا مي‌شود و اين مساله موجب افزايش غلظت اين عنصر در خاك آلوده به كرايزوتايل را افزايش مي‌‌دهد. باران‌هاي اسيدي نيز خود عامل موثري در اسيدي شدن آب و خاك آلوده به كرايزوتايل هستند. آلودگي خاك به اين ماده، موجب كاهش شديد رشد و زردي گياهان مي‌شود و ميزان تراكم و تنوع گياهان در اين خاك‌ها كاهش چشمگيري را نشان مي‌دهد.

در بسياري از كشورها آمارهاي تهيه شده از جوامع شهري و روستايي مقيم در نزديكي معادن استخراج كرايزوتايل حاكي از بالا بودن شمار بيماري‌هاي مرتبط با اين ماده بخصوص سرطان ريه است.

ارزش اقتصادي آزبست

بر اساس آمارهاي جهاني، بيش از 300 ميليون تن آزبست در قرن اخير از معادن آن استخراج شده است كه در هزاران محصول مورد استفاده قرار گرفته است. ذخاير اولترابازيكي كرايزوتايل با تناژ بالا در كانادا، آمريكا، برزيل، شمال ايتاليا، روسيه، زيمبابوه، استراليا، چين و هندوستان وجود دارند كه داراي ارزش اقتصادي هستند.

علاوه بر اين ذخايري با تناژ كوچك نيز در آهك‌هاي دولوميتي سرپانتيني شده موجود است. آزبست‌هاي اين نوع ذخاير كيفيتي مرغوب دارند و بر خلاف اكثر ذخاير اولترابازيكي فاقد مگنتيت هستند.

بر اساس تحقيقات انجام شده از سوي دفتر بررسي آلودگي آب و خاك سازمان حفاظت محيط زيست، ارزش اقتصادي كرايزوتايل به طول الياف آن بستگي دارد. هر چه طول الياف به كار رفته بيشتر باشد، مقاومت محصول بالاتر خواهد رفت و در نتيجه محصول داراي كيفيت بهتري خواهد بود.

كرايزوتايل به دليل داشتن الياف طويل از آزبست‌هاي داراي الياف بافتني و مرغوب محسوب مي‌شوند كه در ساختن كلاچ، لنت، ترمز، نخ تابيده، طناب‌هاي آزبستي، نوار، نمدها، پرده‌هاي ضدآتش سالن‌هاي تئاتر، كلاهخود، پتو، پارچه مخصوص، لباس‌هاي ضد آتش، صافي‌هاي شيميايي و نوار نقاله‌هاي مقاوم در برابر آتش و ديگر محصولات نسوز از آنها استفاده مي‌شود. كرايزوتايل بسادگي به صورت الياف بسيار ظريف ابريشمي قابل جدا شدن است.

كرايزوتايل ازجمله آزبست‌هايي نيز محسوب مي‌شود كه داراي الياف غيربافتني هستند و غالبا در محصولات متراكم و شكل داده شده نظير پوشال‌هاي پوشاننده سقف‌ها، درزگيرهاي آزبستي و مقواهاي ضخيم كاربرد دارد. در عايق الكتريكي تا 15 درصد آزبست و پلاستيك‌ها تا 35 درصد آزبست به كار مي‌رود. اين ماده معدني در صنايع كاغذسازي، رنگسازي، لاستيك و صنايع آجر و سفال نيز كاربرد دارد.

الياف كرايزوتايل بسيار بلند بيشتر در صنايع نساجي و عايق‌هاي الكتريكي، الياف كوتاه‌تر در توليد لنت ترمز، صفحه كلاچ، آسفالت، كفپوش، رنگسازي، پلاستيك، آجر و سيمان و درزگير و مواد عايق كاربرد دارد. كرايزوتايل مصرفي درمحصولات سيماني داراي الياف هستند.

با وجود كاربردهاي مفيد و بسيار وسيع كرايزوتايل در صنعت، تحقيقات روي كاربران آن و خصوصيات فيزيكوشيميايي آن مويد خطرات بسيار جدي اين ماده و آثار سوء آن بر سلامت بشر و محيط‌زيست است.

در بسياري از كشورها اين خطرات مورد توجه قرار نمي‌گيرند و اكثر كارگران شاغل در واحدهاي مصرف‌كننده آزبست، معادن استخراج اين ماده و نيز مردمي كه در تماس با پسماند اين مواد هستند و يا در جوار معادن آزبست زندگي مي‌كنند بشدت در معرض خطر هستند. بيشتر اين افراد از انواع بيماري‌ها و تومورهاي دستگاه‌هاي تنفسي و معمولا بدون دانستن علت ابتلاي به اين بيماري‌ها رنج مي‌برند.

درج كرايزوتايل در فهرست كنوانسيون روتردام‌

در اولين گام براي كاهش كاربرد كرايزوتايل در كشور، كنترل اين ماده از ضروريات است. در اين خصوص در سال‌هاي 2006  2004 طي جلسات سالانه كنوانسيون روتردام، درج 5 نوع آزبست به نام‌هاي كروسيدوليت، آموزيت، ترموليت، آكتينوليت و آنتوفيليت در فهرست اين كنوانسيون مورد موافقت كشورهاي عضو واقع شد، با وجود تلاش‌هاي بسيار زياد مدافعان محيط زيست با درج كرايزوتايل كه در مقايسه با ساير انواع آزبست بيشترين مصرف را در صنعت دارد مخالف شد.

درج مواد در الحاقيه شماره 3 كنوانسيون به معني مخالفت با واردات آن نيست، بلكه به معني شناخت ماده مشمول به عنوان ماده‌اي خطرناك در سطح بين‌الملل است لذا كليه كشورهاي صادركننده ملزم به كسب مجوز واردات آن از مرجع ذيصلاح كشور واردكننده هستند.

به اين ترتيب كنترلي قوي بر واردات ماده مشمول در كشور واردكننده ايجاد مي‌شود. اين موضوع نشان‌دهنده ميزان نياز كشورمان به عنوان يكي از مصرف‌كننده‌هاي كرايزوتايل به تحقيقات درخصوص جايگزين‌هاي مناسب اين ماده و تلاش بين‌المللي به عنوان كشوري عضو براي وارد كردن اين ماده در فهرست مواد مشمول كنوانسيون روتردام در جلسات آينده كنوانسيون است.