حدود چند صد سال پیش، زمانی بود که یوزپلنگ های آسیایی در مناطق وسیعی از آسیای مرکزی و جنوبی، از قزاقستان تا مدیترانه ، آزادانه گردش می کردند. تعداد یوزپلنگ ها به قدری زیاد بود که عموما ً در نقاشی های مغولی از جنگل های هند دیده می شدند. نسل یوزپلنگ آسیایی (Acinonyx jubatus) اکنون در هند وتعدادی دیگر از کشور ها منقرض گشته است. آخرین یوزپلنگ های وحشی آسیایی در نقطه ای دوردست در ایران زندگی می کنند.
به گفته پیتر زالر، مقام معاونت برنامه آسیایی انجمن حفاظت از حیات وحش (WCS) (1) در نیویورک، تنها 50 تا 60 رأس یوزپلنگ باقی مانده که در منطقه دشت کویر ایران زندگی می کنند. WCS ، یکی از مهمترین نهاد هایی که در آمریکا محافظت از حیات وحش را به عهده دارند، به ایران در حفظ این گونه ارزشمند کمک
می کند، این کمک ها شامل آموزش به دست اندرکاران حیات وحش محلی برای در پیش گرفتن اقدامات ضروری جهت حفظ این گونه ، محل زیست ، شکار آن و نیز مطالعه بر آن ها می شود. او گفت، "ما بیشتر بر کارکنان و دانشجویان مناطق محافظت شده تآکید داریم، تا بتوانند هر چه سریع تر این گربه های عظیم الجثه را تحت نظر قرار داده واز آن ها حفاظت کنند."
یوزپلنگ ها از قدرت زیادی برخوردار بوده و شکارچیان ماهر و سریع ترین حیوان جهان هستند و به راحتی نیزتربیت می شوند. شاهان قدیم ایران ارزش زیادی برای یوزپلنگ ها قائل بودند و از آن ها در شکار آهو استفاده می کردند. سازمان محیط زیست ایران که از موقعیت خطرناک این گونه وحش با خبر است، از سال 2001 با سازمان تسهیلات محیط زیست جهانی، وابسته به برنامه توسعه سازمان ملل و WCS برای حفاظت از تعداد کم یوزپلنگ های باز مانده مشغول به همکاری است.
زالر به یو. اِس. اینفو اظهار داشت که ایران بسیار پایبند حفاظت از یوزپلنگ ها است. او گفت، " ایرانی ها مسائل مربوط به حفاظت از حیات وحش را درک و رعایت می کنند . یوزپلنگ دارای جایگاهی واقعی در فرهنگ ایران است، و به همین دلیل علاقه و انرژی زیادی صرف نگهداری از این گونه می شود."
عوامل تهدید کننده حیات یوزپلنگ ها شکار غیر قانونی و از بین رفتن زیستگاه آن هاست که متعاقبا ً باعث کم شدن تعداد گوسفندان وحشی، بز های وحشی و آهو ها، که شکار اصلی آن ها می باشد، گشته. زیستگاه نیمه خشک یوزپلنگ در تپه ماهور ها، با اسکان انسان به خطر افتاده است. کشاورزی باعث سست شدن خاک شده و به خاطروجود دام، چراگاه ها بیش از حد متعارف مورد استفاده قرار گرفته اند. مشکل دیگر تفنگ و شکارچیان غیر مسئول هستند.
زالر گفت، " دو اقدام مهم ، کنترل شکار غیر قانونی یوزپلنگ و حیواناتی است که خوراک این جانور را تشکیل می دهند. فکر می کنم شکار غیرقانونی یوزپلنگ تحت کنترل درآمده و باید تعداد طعمه های این جانور را به حدی رساند که جوابگوی شمار بیشتر یوزپلنگ ها باشد." او گفت، قوانینی که علیه شکار غیرقانونی از سوی دولت ایران به اجرا درآمده اند، تغییراتی را به بار آورده اند. منطقه دارای جمعیت کافی است و قدر یوزپلنگ ها دانسته می شود، بنابراین، با مدیریت مناسب و امدادرسانی به جامعه محلی دلیلی ندارد که یوزپلنگ ها نتوانند به آسیا بازگردند – البته شاید نه به سراسر آن ولی به بخش های بزرگتری می توانند باز گردند.
سازمان محیط زیست ایران، که با دانشمندان WCS همکاری می کند، با مستقر کردن دوربین هایی برای کنترل یوزپلنگ آسیایی در منطقه محافظت شده دارانجیر ، در سال 2005 موفق به ثبت تصاویری از یک یوزپلنگ ماده با چهار توله خود شد. به گفته WCS ، این بزرگترین گروه از این گربه های نادر بود که موفق به عکسبرداری از آن گشته اند. لوک هانتر، رییس برنامه گربه های بزرگ WCS گفت، " این که این ماده یوزپلنگ توانسته از چهار توله خود تا شش ماهگی نگهداری کند، موضوعی امیدوار کننده است."
هانتر قصد دارد در بهار امسال به رهبری گروهی به ایران سفر کند و به ایرانیان محلی آموزش دهد تا با بستن قلاده به یوزپلنگ ها و دیگر گونه های جانوری، به کسب اطلاعات دقیق تری در مورد زیستگاه آن ها بپردازند. زالر گفت جمع آوری این گونه اطلاعات در مورد جانوران از حساسیت زیادی برخوردار است: "می توان نشست و به طراحی مناطق حفاظت شده پرداخت، اما بدون اطلاع از جا به جایی یوزپلنگ ها، نمی توانیم بدانیم که وسعت این مناطق به قدر کافی هست یا نه و این که آیا زیستگاه مناسب را تأمین می کنند یا به ایجاد دالان هایی نیز نیاز داریم."
به اجرا درآمدن قوانین منع شکار غیر مجاز و نقل مکان دام که مناطق محافظت شده را مورد تهدید قرار می دهند، همان طور که دولت ایران در حال اقدام است، می تواند به این جانور پر هیبت فرصتی برای تنازع بقا اعطا کند. زالر گفت، "هدف ما کمک به دولت ایران برای کسب این اطلاعات و سپس استفاده از آن برای حفاظت از یوزپلنگ ها و بازگرداندن آن هاست."
WCS ، در سال 1895 در باغ وحش برونکس نیویورک تأسیس شد. این انجمن که به تحقیقات علمی و حفاظت حیات وحش بین الملل، آموزش و مدیریت پارک ها اشتغال دارد، حامی راه های همزیستی انسان و وحش و حفظ زیستگاه های آتی آن ها است . WCS در حال حاضر به اجرای 350 پروژه حفاظت در 54 کشور در سراسر جهان مشغول است.
برای آشنایی با دیگر تلاش های مربوط به حفاظت از حیات وحش به آدرس زیر مراجعه کنید.
http://usinfo.state.gov/gi/global_issues/environment.html
 
1. Wildlife Conservation Society (WCS)